De rol van de preventie- medewerker

Elke werkgever in Nederland moet minstens één preventiemedewerker hebben. Toch is het in veel organisaties een rol op papier: iemand kreeg hem er ooit bij en niemand weet precies wat erbij hoort. Zonde, want een goede preventiemedewerker is de spil van gezond en veilig werken. In dit artikel lees je wat de Arbowet van de preventiemedewerker vraagt, welke taken bij de rol horen en hoe je ervoor zorgt dat de rol echt iets oplevert.

Is een preventiemedewerker verplicht?

Ja. De Arbowet verplicht elke werkgever om ten minste één medewerker aan te wijzen als preventiemedewerker. Dat geldt voor elke organisatie met personeel, van klein kantoor tot grote gemeente. Er is één versoepeling: heb je 25 of minder medewerkers, dan mag je als directeur de rol zelf vervullen. Daarboven moet het een medewerker uit de eigen organisatie zijn. Dat laatste is een bewuste keuze van de wetgever: de preventiemedewerker moet de werkvloer kennen, de wandelgangen kunnen lezen en aanspreekbaar zijn voor collega’s. Preventie uitbesteden aan een externe partij mag dus niet, al mag je je preventiemedewerker wel extern laten ondersteunen met kennis en advies.

De ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging heeft bovendien instemmingsrecht, zowel op de keuze van de persoon als op de plek van de rol in de organisatie. Ook dat is logisch: de preventiemedewerker werkt voor de veiligheid en gezondheid van alle collega’s, dus die collega’s moeten vertrouwen hebben in wie het doet.

De drie wettelijke taken van de preventiemedewerker

De Arbowet geeft de preventiemedewerker drie taken.

• De eerste: meewerken aan het opstellen en uitvoeren van de RI&E. De preventiemedewerker helpt de risico’s in kaart te brengen en, belangrijker nog, bewaakt dat het plan van aanpak ook echt wordt uitgevoerd. Daarmee is de preventiemedewerker de natuurlijke motor achter alles wat uit de RI&E komt.
• De tweede: adviseren aan en nauw samenwerken met de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging over arbeidsomstandigheden. De preventiemedewerker is de inhoudelijke gesprekspartner over veilig en gezond werken, gevraagd en ongevraagd.
• De derde: meewerken aan de uitvoering van maatregelen. Van het regelen van goede werkplekken tot aandacht voor werkdruk en agressie: de preventiemedewerker jaagt aan, signaleert en houdt vast.

Wat doet een preventiemedewerker in de praktijk?

De wettelijke taken zijn de basis, maar het echte werk is breder. De preventiemedewerker is vaak het eerste aanspreekpunt voor collega’s met vragen over hun werkplek, van een verkeerd afgestelde bureaustoel tot zorgen over de werkdruk op een afdeling. Daarnaast schakelt de preventiemedewerker met de arbodienst en externe adviseurs, denkt mee over onderzoeken zoals een PMO en houdt bij wat er verandert in wetgeving en inzichten.

Hoe groot dat takenpakket wordt, hangt af van de risico’s in de organisatie. Een bouwbedrijf vraagt iets anders van een preventiemedewerker dan een gemeentehuis. Al zou je bij die laatste de psychosociale kant niet moeten onderschatten: werkdruk en agressie door bezoekers zijn daar vaak de grootste risico’s, en juist die blijven zonder aanjager makkelijk liggen.

Zo wordt het meer dan een rol op papier

De wet regelt dát er een preventiemedewerker is, niet dat de rol goed werkt. Daar gaat het in de praktijk vaak mis, en meestal op dezelfde drie punten.

• Tijd. De rol wordt er vaak bij gedaan naast een volle functie, zonder dat er uren voor worden vrijgemaakt. Reken uit hoeveel tijd de taken realistisch kosten en leg dat vast. Een preventiemedewerker zonder tijd is een naam op een lijstje.
• Deskundigheid. De wet stelt geen formele opleidingseis, maar zegt wel dat de deskundigheid moet passen bij de risico’s in de organisatie. Zorg dus voor voldoende kennis, via een gerichte cursus of via ondersteuning van een deskundige. En houd die kennis bij: arbowetgeving en inzichten veranderen.
• Positie. Een preventiemedewerker die nergens aan tafel zit, kan signaleren wat hij wil, er gebeurt niets mee. Geef de rol een duidelijke plek: regelmatig overleg met directie of management, een vaste lijn met de OR en mandaat om zaken te agenderen. De directie blijft eindverantwoordelijk voor het arbobeleid, de preventiemedewerker is de aanjager, niet het afvoerputje.

Wie die drie dingen regelt, merkt dat de rol zichzelf terugverdient. Minder losse incidenten, een RI&E die niet veroudert in de kast, en een organisatie die problemen ziet aankomen in plaats van ze achteraf op te ruimen.